Czym jest i czym nie jest Projekt Prometeo?

Od geopolityki do cybernetyki

Nazwa Prometeo nie jest przypadkowa. Odwołuje się do jednego z najbardziej uniwersalnych mitów ludzkości — mitu Prometeusza, który wykradł bogom ogień i przekazał go człowiekowi. W polskiej tradycji politycznej słowo „prometeizm” ma jednak również bardzo konkretne znaczenie. Oznacza przede wszystkim międzywojenną doktrynę geopolityczną związaną z ideą wspierania narodów nierosyjskich w ich dążeniach do podmiotowości i niepodległości. Dlatego warto jasno powiedzieć: Projekt Prometeo nie jest reaktywacją historycznego prometeizmu. Jest próbą przeniesienia prometeuszowego symbolu na inny poziom — z geopolityki na poziom świadomości, sterowności i autonomii człowieka oraz wspólnoty.

Prometeizm historyczny — Autonomia narodów

Historyczny prometeizm był doktryną polityczną i strategiczną. Jego przedmiotem były narody pozostające pod dominacją imperium rosyjskiego i sowieckiego. Wspieranie ich aspiracji niepodległościowych miało służyć zarówno ich emancypacji, jak i strategicznemu ograniczaniu potencjału imperialnego przeciwnika. Jego zasadnicze pytanie można sprowadzić do formuły: Jak narody podporządkowane imperium mogą odzyskać własną podmiotowość polityczną? Była to więc przede wszystkim kwestia geopolityki, państwowości, organizacji i bezpieczeństwa.

Projekt Prometeo — Autonomia podmiotu

Współczesne środowisko człowieka jest jednak inne. O dominację nie walczy się wyłącznie poprzez granice, armie i administrację. Coraz większe znaczenie mają informacja, narracje, technologie, algorytmy, edukacja, media oraz zdolność kształtowania ludzkiego obrazu rzeczywistości. Dlatego pytanie Projektu Prometeo brzmi inaczej: Jak człowiek i wspólnota mogą zachować zdolność do samodzielnego rozpoznawania rzeczywistości, wyznaczania własnych celów i sterowania własnym działaniem w środowisku wielu konkurujących systemów wpływu?

Chodzi o stworzenie podmiotu, który potrafi rozpoznawać mechanizmy wpływu, analizować je, świadomie przyjmować lub odrzucać bodźce i zachowywać zdolność do korekty własnych decyzji. Autonomia nie oznacza więc ucieczki czy izolacji od systemu. Oznacza zdolność do zachowania własnego, świadomego kierunku działania wewnątrz systemu.

Od Iskry do Światła

Własny język Projektu Prometeo opisuje proces odzyskiwania autonomii poprzez trzy spójne symbole:

* Iskra — Świadomość: Pierwszym krokiem jest dostrzeżenie rzeczywistości i mechanizmów, które wpływają na nasze postrzeganie świata. Człowiek zaczyna rozumieć, że nie tylko otrzymuje informacje, ale funkcjonuje w środowisku aktywnego sterowania informacyjnego.

* Płomień — Sterowność: Sama świadomość nie wystarcza. Wiedza musi zostać przekształcona w zdolność działania: podejmowania decyzji, zarządzania własnymi zasobami, współpracy z innymi i realizowania świadomie wybranych celów.

* Światło — Syntropia: Najwyższym poziomem jest tworzenie struktur, które potrafią się organizować, rozwijać i utrzymywać własną zdolność do działania. Jednostka przestaje być samotnym „wolnym elektronem”, a staje się elementem świadomej, zdolnej do samosterowania wspólnoty.

W tym sensie ogień Prometeusza nie jest bronią skierowaną przeciwko konkretnemu narodowi czy cywilizacji. Jest zdolnością człowieka do widzenia, rozumienia i samostanowienia.

Czym więc jest Projekt Prometeo?

Projekt Prometeo to współczesna koncepcja budowania autonomii świadomości, sterowności jednostek oraz zdolności wspólnot do samosterowania. Czerpie z wielu źródeł — filozofii, cybernetyki, historii, geopolityki, psychologii i teorii systemów — ale nie jest prostą kontynuacją żadnego z nich. Nie chodzi o ucieczkę od świata systemów. Chodzi o to, aby człowiek nie był wyłącznie obiektem ich sterowania. I właśnie dlatego Prometeo zaczyna się od ognia. Nie tego, który podpala świat — lecz tego, który pozwala go zobaczyć takim, jakim jest naprawdę.